دولت در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ نزدیک به ۸۰۰ همت مالیات گرفت، اما هنوز ۳۷۷ همت از برنامه عقب است؛ عددی که از حال اقتصاد ایران هم خبر میدهد...
دولت در پنج ماه اول امسال حدود ۷۹۸هزار میلیارد تومان مالیات گرفته است. عدد بزرگی به نظر میرسد؛ اما وقتی آن را کنار چیزی که قرار بود بگیرد میگذاریم، داستان عوض میشود. دولت تا پایان مرداد باید حدود ۱۱۷۵همت مالیات وصول میکرد. یعنی فعلاً حدود ۳۷۷همت از برنامه عقب مانده است. این فقط یک عدد در جدول بودجه نیست. مالیات مثل یک آینه است؛ از پشت آن میشود فهمید در بخشهای مختلف اقتصاد چه خبر است. دولت از کجا کمتر پول گرفته؟ بودجه امسال برای چهار گروه اصلی مالیاتی، بدون احتساب مالیات واردات، حدود ۲۸۲۰همت درآمد در نظر گرفته است. اما عملکرد پنجماهه نشان میدهد دولت هنوز فقط بخشی از این مسیر را طی کرده و حدود ۳۲درصد با هدف خود فاصله دارد. این اتفاق البته جدید نیست. در سال ۱۴۰۲فاصله با هدف حدود ۹.۵درصد بود. یک سال بعد به ۲۰درصد رسید و در ۱۴۰۴از ۳۲درصد عبور کرد. امسال هم تقریباً همان فاصله بزرگ باقی مانده است. یعنی مشکل وصول مالیات، دستکم فعلاً، در حال برطرف شدن نیست. اگر همین سرعت ادامه پیدا کند، دولت در پایان سال تنها حدود ۶۷.۹درصد رقم مصوب این چهار پایه مالیاتی را وصول خواهد کرد. البته معمولاً در ماههای پایانی سال وصول مالیات بیشتر میشود و بخشی از فاصله میتواند جبران شود. اما یک سؤال مهمتر وجود دارد: کدام بخش اقتصاد بیشتر از همه کم آورده است؟ کاسبها در انتهای جدول پاسخ، در مالیات مشاغل دیده میشود. دولت در پنج ماه نخست سال فقط ۳۲.۳۶درصد از هدف مالیات مشاغل را محقق کرده است. یعنی از هر ۱۰۰تومان مالیاتی که برای این بخش پیشبینی کرده، تقریباً ۳۲تومانش وصول شده است. این عدد وقتی جالبتر میشود که به سالهای قبل نگاه کنیم. تحقق مالیات مشاغل از ۱۲۷درصد در سال ۱۴۰۲به ۷۳درصد، بعد ۴۶درصد و حالا به ۳۲درصد رسیده است. این سقوط میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. بخشی از آن ممکن است به ضعف وصول یا فرار مالیاتی مربوط باشد. اما از همین داده نمیتوان چنین نتیجهای گرفت. یک احتمال دیگر هم این است که بخشی از کسبوکارها، مخصوصاً کسبوکارهای کوچک، در این سالها ضعیفتر شدهاند و درآمد و فعالیت کمتری دارند، مخصوصا امسال در سال جنگ. اما در هر صورت، یک پیام از این عدد بیرون میآید: کسبوکارهای کوچک و صاحبان مشاغل حال خوبی در جدول مالیات ندارند. حقوقبگیرها سرپا هستند؟ داستان حقوقبگیرها اما متفاوت است. مالیات حقوق کارکنان بخش عمومی به ۹۷.۲درصد هدف رسیده؛ یعنی تقریباً مطابق برنامه وصول شده است. دلیلش این است که حقوق کارکنان دولت و دیگر بخشهای عمومی احتمالا تمام و کمال پرداخت شده است. اما مالیات حقوق کارکنان بخش خصوصی ۷۶.۱۸درصد هدف را پوشش داده است. این عدد یعنی وضعیت در بخش خصوصی به همان شیکی بخش عمومی نیست. عدم وصول ۲۴درصدی مالیات در بخش خصوصی، یعنی وضعیت بازار کار احتمالا چندان مناسب نیست و هنوز نتوانسته خود را از شرایط جنگی بازیابی کند. نمودار میلهای روند تغییرات سهم مالیات حقوق کارکنان و مشاغل در سالهای ۱۴۰۲تا ۱۴۰۵ روند کاهش سهم درآمدهای مالیاتی کسبوکارهای کوچک از بودجه کل کشور در بازه زمانی ۱۴۰۲تا ۱۴۰۵بر اساس دادههای سازمان امور مالیاتی. در کنار این دو بخش، مالیات کالا و خدمات نیز با تحقق ۸۱.۹۵درصدی در جایگاه بالایی قرار گرفته است. تورم هم مالیات میسازد یک تناقض دیگر هم وجود دارد. درآمد مالیاتی دولت نسبت به سال قبل ۵۵.۸درصد بیشتر شده است. روی کاغذ برای دولتیها، خبر خوبی است. اما قیمتها هم با سرعت بسیار بالایی بالا رفتهاند. وقتی تورم از رشد درآمد مالیاتی بیشتر باشد، دولت پول بیشتری جمع میکند، اما ارزش واقعی آن پول کمتر میشود. به زبان ساده، دولت تومان بیشتری میگیرد، اما هر تومان کمتر میارزد. مالیات کالا و خدمات دقیقاً همینجا داستان جالبی دارد. وقتی قیمت کالاها بالا میرود، مالیاتی که به قیمت اسمی آنها وابسته است هم بیشتر میشود؛ حتی اگر مردم کالاهای بیشتری نخرند. به همین دلیل، درآمد مالیاتی کالا و خدمات امسال ۷۴.۷۵درصد رشد کرده؛ بالاترین رشد در میان پایههای اصلی. اما این رشد لزوماً به معنی رونق اقتصاد نیست. ممکن است مغازه همان مقدار قبلی کالا بفروشد، اما چون قیمتها بالا رفتهاند، رقم فروش و در نتیجه مالیات هم بزرگتر شده باشد. مالیات، آینه حال اقتصاد اگر این اعداد را کنار هم بگذاریم، تصویر جالبی شکل میگیرد. دولت مالیات بیشتری میگیرد، اما هنوز از برنامه عقب است. مالیات کالا و خدمات به کمک تورم رشد زیادی کرده، اما مالیات مشاغل سقوط کرده است. حقوقبگیران همچنان منبع نسبتاً مطمئن درآمد دولت هستند، اما کسبوکارهای کوچک در انتهای جدول ایستادهاند. به گزارش زومان،این یعنی پشت عدد ۷۹۸همت، داستان اقتصادی است که در آن قیمتها بالا رفتهاند، اما همه بخشهای اقتصاد به یک اندازه توان پرداخت مالیات ندارند. و شاید مهمترین سؤال برای ماههای آینده همین باشد: اگر دولت برای جبران کسری بودجه باز هم روی مالیات حساب کند، این پول قرار است از کدام بخش اقتصاد بیاید؟ از مصرفکنندهای که با تورم بیشتر خرید میکند؟ یا از کسبوکاری که به نظر حال مساعدی ندارد؟
